Hækkun skrásetningargjalds: Katla Ósk, hagsmunafulltrúi SHA, skrifar
Hækkun skrásetningargjalds
Katla Ósk, hagsmunafulltrúi SHA, skrifar:
Gjaldið hækkað
Skrásetningargjald við Háskólann á Akureyri hefur verið hækkað úr 75.000 kr. upp í 100.000 kr.
Þetta þýðir að í byrjun skólaárs þarft þú að borga 100.000 kr. en ef þú hefur nám á vorönn þarftu að borga 75.000 kr. Áður voru það 75.000 kr. í byrjun skólaárs og 50.000 kr. ef nám var hafið á vorönn.
Hvað er skrásetningargjald?
Skrásetningargjald er gjald sem háskólum er samkvæmt lögum heimilt að innheimta til að standa straum af kostnaði við alla þjónustu við nemendur, nema kennslu.
Árið 2023 var skrásetningargjaldið við HÍ úrskurðað ólögmætt vegna þess að það byggði ekki á nægilega traustum útreikningum og kostnaðaráætlun[1] en í kjölfarið skilaði HÍ inn sundurliðun á þeim kostnaði sem skrásetningargjöld eiga að dekka og var gjaldið í kjölfarið úrskurðað lögmætt[2].
Gjaldið var síðast hækkað árið 2014 og skiljanlega ná háskólarnir ekki að borga fyrir sömu kostnaðarliði í dag með sömu upphæð og þá. En á sama tíma hefur kaupmáttur ungs fólks staðið í stað í 20 ár og bætist þessi hækkun því ofan á almennar verðlagshækkanir sem við finnum öll verulega fyrir[3].
Á æðri menntun ekki að vera gjaldfrjáls?
Í 13. gr. alþjóðasamnings Sameinuðu þjóðanna um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi, sem Ísland er aðili að, er kveðið á um að menntun skuli gera öllum kleift að taka þátt í frjálsu þjóðfélagi á virkan hátt, stuðla að skilningi, umburðarlyndi og vináttu á milli allra þjóða og allra kynþátta-, staðfélags- og trúarbragðahópa og efla starfsemi Sameinuðu þjóðanna til varðveislu friðar.
Til að ná þessu markmiði viðurkenna aðildarríki samningsins að til þess að framfylgja að öllu leyti þessum rétti skuli æðri menntun gerð öllum jafn aðgengileg á grundvelli hæfni með öllum tilhlýðilegum ráðum og einkum með því að koma á ókeypis menntun í áföngum;[4]
Það samræmist ekki þessu markmiði að hafa kennslu gjaldfrjálsa, en rukka fyrir alla aðra þjónustu við stúdenta þar sem að ef við viljum sækja okkur háskólamenntun höfum við ekki val um annað en að greiða skrásetningargjald. Háskólanám á Íslandi er ekki gjaldfrjálst.
Íslenska háskólastigið er ekki fullfjármagnað
Á hinum Norðurlöndnum er framlag hins opinbera til háskólanna tæpum þriðjungi hærra en á Íslandi. Háskólastigið er ekki fullfjármagnað af ríkinu og samkvæmt útreikningum HÍ hefði skrásetningargjaldið árið 2024 þurft að vera 180.049 kr. til að standa undir öllum kostnaðarliðum sem gjaldið á að dekka.
Í stað þess að fullfjármagna háskólana ákvað ráðherra að heimila háskólunum að hækka skrásetningargjöldin. Það skal tekið skýrt fram að í lögum er heimild til innheimtu skrásetningagjalda, ekki skylda. En sökum langvarandi fjársveltis háskólastigsins sjá háskólar sér ekki annan kost færan en að seilast enn dýpra í vasa stúdenta.
Þrátt fyrir nýlega hækkun skrásetningargjalds vantar enn mikið upp á og verður því að teljast ansi líklegt að frekari hækkana sé að vænta.
Hafa stúdentar efni á þessu?
Vissulega hafa sum efni á að greiða hærra gjald, en þetta hindrar aðgengi annarra, hækkar þröskuldinn inn í háskólanám og setur auknar byrðar á íslenska stúdenta. Nú þegar lýsa 30% íslenskra stúdenta alvarlegum eða mjög alvarlegum fjárhagsvanda í nýjustu könnun Eurostudent[5]. Hún var framkvæmd fyrir þessa hækkun.
Í samanburði við hin Norðurlöndin höfum við mestu fjárhagsáhyggjurnar, háskólarnir okkar fá lægsta framlagið og háskólamenntun hefur ekki skilað jafn litlum ávinningi hér á landi í 37 ár.
Hvaða afleiðingar mun þessi langvarandi vanræksla ríkisins hafa?
Gæði náms og rannsókna munu á endanum minnka, aðgengi minnkar, það verður minna og minna eftirsóknarvert að læra og starfa innan fræðasamfélags háskólanna. Ef áfram heldur sem horfir óttumst við að opinberu háskólar landsins muni ekki vera samkeppnishæfir við háskóla erlendis og að menntun okkar verði gjaldfelld.
Kæra ríkisstjórn, að fela sig á bak við að þetta sé einungis „heimild“ til hækkunar gengur ekki upp þegar það er ríkisstjórnin sem sker svo við nögl í framlögum til háskólastigsins að háskólarnir neyðast til að velta kostnaði yfir á stúdenta sem nú þegar búa við svo gallað lánakerfi að 74%[6] þeirra stunda vinnu meðfram námi til að hafa efni á námi sínu, þegar fullt nám er nú þegar 100% vinna.
Dæmið gengur ekki upp.
Stúdentafélag Háskólans á Akureyri biðlar til ríkisstjórnarinnar að fullfjármagna háskólastigið strax og með því standa vörð um framtíð háskólamenntunar á Íslandi, áður en afleiðingar vanfjármögnunar verða óafturkræfar.
---